8 min czytania
Udostępnij
Krajowy System Cyberbezpieczeństwa to kluczowy element polskiego prawa cyberbezpieczeństwa, mający na celu zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa cyfrowego oraz ciągłości działania krytycznych systemów informatycznych w Polsce. Reguluje on obowiązki operatorów usług kluczowych, dostawców usług cyfrowych oraz organów publicznych, zarówno w zakresie zarządzania ryzykiem, bezpieczeństwa infrastruktury IT, jak i reagowania na incydenty cybernetyczne. Objęcie krajowym systemem cyberbezpieczeństwa dotyczy szerokiego katalogu podmiotów, których działalność ma kluczowe znaczenie dla państwa.
Co to jest KSC i dlaczego jest ważny dla infrastruktury IT?
Krajowy System Cyberbezpieczeństwa to ramy prawne i organizacyjne, które określają, w jaki sposób infrastruktura IT powinna być projektowana, zabezpieczana i utrzymywana, aby zapewnić odporność na cyberzagrożenia oraz ciągłość działania usług kluczowych i cyfrowych. W praktyce KSC dotyczy zarówno procedur i dokumentów oraz wszystkim konkretnych rozwiązań technologicznych, z których korzystają organizacje.
Z perspektywy infrastruktury IT KSC koncentruje się na takich obszarach jak:
- dostępność systemów i danych,
- odporność na awarie i cyberataki (w tym ransomware),
- integralność i poufność informacji,
- możliwość szybkiego wykrycia i obsługi incydentu.
Oznacza to, że kluczowe znaczenie mają rozwiązania takie jak wirtualizacja, systemy storage, backup, zabezpieczenia sieciowe, monitoring, narzędzia do zarządzania incydentami czy kontrola dostępu. To właśnie one decydują o tym, czy organizacja jest w stanie spełnić wymagania KSC w praktyce.
KSC wymusza podejście systemowe do infrastruktury IT i odejście od pojedynczych, punktowych zabezpieczeń na rzecz spójnej architektury bezpieczeństwa, w której każdy element (od sieci, przez serwery i dane, po użytkowników) pełni określoną rolę w ochronie organizacji przed zagrożeniami cybernetycznymi.
Podmioty objęte Krajowym Systemem Cyberbezpieczeństwa
Krajowy System Cyberbezpieczeństwa obejmuje szerokie spektrum podmiotów, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i stabilności funkcjonowania państwa. Wśród nich znajdują się operatorzy usług kluczowych, tacy jak przedsiębiorstwa z sektora energetyki, transportu, bankowości czy ochrony zdrowia. To właśnie te organizacje odpowiadają za świadczenie usług, bez których trudno wyobrazić sobie codzienne życie społeczeństwa oraz sprawne działanie gospodarki.
Ważną grupę stanowią również dostawcy usług cyfrowych, czyli podmioty oferujące usługi drogą elektroniczną – od internetowych platform handlowych, przez usługi przetwarzania w chmurze, aż po wyszukiwarki internetowe. Ich rola w krajowym systemie cyberbezpieczeństwa stale rośnie, ponieważ coraz więcej procesów biznesowych i administracyjnych odbywa się za pośrednictwem sieci.
Nadzór nad przestrzeganiem wymagań KSC sprawują organy administracji publicznej, które odpowiadają za poszczególne sektory. Wspierają je sektorowe zespoły cyberbezpieczeństwa, powołane do koordynacji działań i wymiany informacji w ramach danego obszaru, np. transportu czy usług cyfrowych. Dzięki temu krajowy system cyberbezpieczeństwa obejmuje zarówno podmioty publiczne, jak i prywatne, tworząc spójny mechanizm ochrony kluczowych usług i infrastruktury IT w Polsce.
Jakie obowiązki nakłada Krajowy System Cyberbezpieczeństwa?
Ustawa o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa określa szereg obowiązków, które mają bezpośrednie przełożenie na sposób projektowania i utrzymania infrastruktury IT. Poniżej przedstawiono kluczowe obszary, które muszą zostać uwzględnione.
Regularna identyfikacja i ocena ryzyk
Organizacje są zobowiązane do systematycznej identyfikacji oraz oceny ryzyk cyberbezpieczeństwa związanych z systemami IT wykorzystywanymi do świadczenia usług kluczowych lub cyfrowych. Kluczowym elementem tego procesu jest szacowanie ryzyka, które umożliwia skuteczną identyfikację zagrożeń i określenie prawdopodobieństwa wystąpienia incydentów oraz ich potencjalnych skutków.
Innymi słowy jest to konieczność analizy architektury IT, podatności systemów, konfiguracji zabezpieczeń oraz zależności pomiędzy serwerami, siecią, danymi i użytkownikami. Szacowanie obejmuje również analizę potencjalnych incydentów, które mogą mieć istotny wpływ na świadczenie usług kluczowych, co wymaga szczególnej uwagi w zarządzaniu ryzykiem. Ocena ryzyka powinna być cykliczna i aktualizowana wraz ze zmianami w infrastrukturze, takimi jak nowe systemy, migracje danych czy wdrażanie usług chmurowych.
Zarządzanie incydentami
KSC wymaga wdrożenia procesów zapobiegania, wykrywania i reagowania na incydenty cyberbezpieczeństwa. Organizacje muszą wdrożyć odpowiedni tryb obsługi incydentu poważnego, aby zapewnić skuteczną reakcję, zgłaszanie oraz współdziałanie podczas obsługi poważnych incydentów.
Oznacza to konieczność posiadania narzędzi umożliwiających monitoring infrastruktury IT, centralne logowanie zdarzeń oraz szybkie wykrywanie anomalii. Systemy IT powinny zapewniać, że organizacja posiada informacji pozwalających na szybkie wykrycie i analizę incydentów, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu usług. Kluczowe znaczenie mają również systemy ITSM, które pozwalają rejestrować incydenty, nadawać im priorytety oraz dokumentować przebieg reakcji na potrzeby audytów i kontroli.
Ciągłość działania i zarządzanie kryzysowe
Organizacje muszą zapewnić ciągłość świadczenia usług nawet w przypadku awarii technicznej lub ataku cybernetycznego. Zespoły IT powinny stosować rozwiązania takie jak redundancja systemów, backupy, replikacja danych, snapshoty oraz procedury odtwarzania środowiska. Plany ciągłości działania wymagają wprowadzenia procedur odtwarzania środowiska IT, aby zapewnić skuteczne przywrócenie działania po incydencie.
Plany ciągłości działania powinny być regularnie testowane w niezbędnym zakresie, aby potwierdzić, że infrastruktura IT rzeczywiście umożliwia szybki powrót do normalnego funkcjonowania oraz skuteczność wdrożonych rozwiązań.
Zgłaszanie incydentów do Zespołu Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego (CSRIT)
KSC nakłada obowiązek terminowego zgłaszania poważnych incydentów do właściwego zespołu CSIRT poziomu krajowego oraz współpracy w trakcie ich obsługi. Wymaga to jasnych procedur wewnętrznych, które określają, kiedy zdarzenie jest incydentem oraz kto odpowiada za jego eskalację. Klasyfikacja incydentów opiera się na określonych progach istotności, które decydują o uznaniu incydentu za poważny i wpływają na dalsze działania. Niezbędne są również systemy IT umożliwiające szybkie zebranie informacji technicznych, logów i danych niezbędnych do zgłoszenia incydentu.
Dokumentacja i audyty zgodności
Organizacje muszą prowadzić dokumentację potwierdzającą spełnienie wymagań KSC oraz poddawać się okresowym audytom i kontrolom. Szczególnie istotny jest pierwszy audyt zgodności, który stanowi kluczowy etap w procesie uznaniu podmiotu za spełniający wymagania krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Dokumentacja powinna obejmować nie tylko polityki i procedury, ale także opisy infrastruktury IT, konfiguracji zabezpieczeń oraz mechanizmów backupu i odtwarzania danych. Brak aktualnej i spójnej dokumentacji może skutkować trudnościami podczas audytu oraz zwiększonym ryzykiem niezgodności z ustawą.
Ochrona sieci i systemów informacyjnych
Ustawa wymaga stosowania adekwatnych środków technicznych i organizacyjnych w celu ochrony sieci, systemów IT oraz danych. Ochrona sieci wymaga wprowadzenia odpowiednich środków technicznych, takich jak zapory sieciowe, segmentacja sieci, mechanizmy kontroli dostępu, monitoring bezpieczeństwa oraz regularne aktualizacje systemów.
Organizacje są odpowiedzialne za bezpieczeństwo własnych usług w całym cyklu ich świadczenia. Zabezpieczenia powinny być dostosowane do skali i charakteru działalności oraz realnych zagrożeń, a nie ograniczać się do minimum formalnego.
Polityki i procedury bezpieczeństwa
Ustawa zobowiązuje organizacje do opracowania, wdrożenia i utrzymywania aktualnych polityk oraz procedur cyberbezpieczeństwa. Polityki te powinny obejmować temat cyberbezpieczeństwa w szerokim ujęciu, uwzględniając zarówno aspekty techniczne, jak i regulacje prawne oraz obowiązki podmiotów gospodarczych. Dokumenty te powinny jasno określać zasady korzystania z systemów IT, zarządzania dostępami, obsługi incydentów oraz reagowania na zagrożenia.
Kluczowe jest, aby polityki realnie odzwierciedlały sposób działania infrastruktury IT i były znane pracownikom, a procedury uwzględniały ochronę wolności użytkowników w środowisku cyfrowym, zapewniając poszanowanie ich praw i wolności w cyberprzestrzeni.
Bezpieczeństwo łańcucha dostaw
Istotnym elementem KSC jest uwzględnianie ryzyk związanych z dostawcami, podwykonawcami i partnerami technologicznymi. Zarządzanie bezpieczeństwem w związku z dostawcami wymaga szczególnej uwagi, zwłaszcza w zakresie przetwarzania danych osobowych i informacji poufnych oraz zachowania tajemnicy prawnie chronionej. Obejmuje to kontrolę usług zewnętrznych, rozwiązań chmurowych oraz systemów utrzymywanych przez podmioty trzecie.
Organizacje powinny weryfikować poziom bezpieczeństwa dostawców oraz jasno określać wymagania dotyczące ochrony danych i reagowania na incydenty. Dokumentacja powinna zawierać adresy kontaktowe kluczowych partnerów technologicznych, w tym adresy e-mail i siedziby, co ułatwia szybkie przekazywanie informacji i zgłaszanie incydentów do odpowiednich organów.
Stosowanie kryptografii i szyfrowania
Ustawa wymaga stosowania odpowiednich mechanizmów kryptograficznych i szyfrowania w celu ochrony danych oraz komunikacji, co wynika również z decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej dotyczącej bezpieczeństwa usług cyfrowych. Dotyczy to zarówno danych przechowywanych, jak i przesyłanych pomiędzy systemami. Właściwe zarządzanie kluczami kryptograficznymi jest równie istotne jak samo zastosowanie szyfrowania.
Ochrona danych jest kluczowa dla bezpiecznego świadczenia usługi cyfrowej, ponieważ zapewnia poufność, integralność i dostępność informacji w ramach krajowego systemu cyberbezpieczeństwa.
Bezpieczeństwo zasobów ludzkich
KSC podkreśla rolę czynnika ludzkiego w cyberbezpieczeństwie. Organizacje muszą zapewnić odpowiednie szkolenia, które dostarczają wiedzy pozwalającej na rozpoznawanie zagrożeń oraz jasno zdefiniowane role i uprawnienia, a także skuteczną kontrolę dostępu do systemów IT. Ograniczenie nadmiarowych uprawnień i regularny przegląd dostępów znacząco zmniejszają ryzyko incydentów wynikających z błędów lub nadużyć.
Przekazywanie tej wiedzy użytkownikowi jest kluczowe dla skutecznej ochrony, ponieważ to użytkownicy końcowi często są pierwszą linią obrony przed zagrożeniami w cyberprzestrzeni.
Współpraca między podmiotami w Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa
Efektywna ochrona cyberprzestrzeni wymaga ścisłej współpracy pomiędzy wszystkimi podmiotami objętymi Krajowym Systemem Cyberbezpieczeństwa. Współdziałanie to obejmuje zarówno wymianę informacji o zagrożeniach i incydentach, jak i koordynację działań w sytuacjach kryzysowych. Kluczową rolę odgrywają tu sektorowe zespoły cyberbezpieczeństwa, które wspierają operatorów usług kluczowych i dostawców usług cyfrowych w zakresie obsługi incydentów oraz wdrażania najlepszych praktyk.
Współpraca realizowana jest nie tylko na poziomie krajowym, ale również międzynarodowym – z instytucjami Unii Europejskiej oraz innymi państwami, co pozwala na budowanie wspólnego poziomu bezpieczeństwa sieci i systemów informacyjnych. Sektorowe zespoły cyberbezpieczeństwa umożliwiają szybkie reagowanie na zagrożenia, dzielenie się wiedzą oraz koordynację działań w przypadku incydentów o istotnym wpływie na funkcjonowanie państwa.
Dzięki tej współpracy krajowy system cyberbezpieczeństwa staje się bardziej odporny na nowe wyzwania i pozwala skuteczniej chronić interesy społeczeństwa oraz gospodarki w cyfrowym świecie.
Nadzór i egzekwowanie przepisów w Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa
Skuteczność krajowego systemu cyberbezpieczeństwa zależy nie tylko od wdrożenia odpowiednich rozwiązań technicznych i organizacyjnych, ale także od sprawnego nadzoru i egzekwowania przepisów. Za kontrolę przestrzegania wymagań KSC odpowiadają organy administracji publicznej właściwe ds. cyberbezpieczeństwa, które monitorują działania operatorów usług kluczowych oraz dostawców usług cyfrowych.
W przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów, organy nadzorcze mają prawo nakładać kary finansowe oraz wydawać decyzje administracyjne, mające na celu przywrócenie zgodności z przepisami. Szczególny nacisk kładziony jest na ochronę danych osobowych, zgodnie z wymaganiami RODO, co powoduje, że podmioty objęte krajowym systemem muszą dbać o bezpieczeństwo informacji na każdym etapie świadczenia usług.
Nadzór i egzekwowanie przepisów w obszarze cyberbezpieczeństwa to gwarancja, że wszystkie podmioty działają według tych samych zasad, a ochrona cyberprzestrzeni i danych użytkowników jest realizowana na wysokim poziomie, zgodnie z obowiązującymi standardami i regulacjami.
Architektura infrastruktury IT zgodna z Krajowym Systemem Cyberbezpieczeństwa
Spełnienie wymagań Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa wymaga zaprojektowania infrastruktury IT w sposób kompleksowy i warstwowy, czyli obejmujący wszystkie poziomy środowiska – od sieci i systemów serwerowych, przez warstwę danych i aplikacji, aż po użytkowników oraz procesy operacyjne. Ważne jest odejście od pojedynczych, punktowych zabezpieczeń na rzecz spójnej architektury, w której poszczególne elementy infrastruktury wzajemnie się uzupełniają.
KSC nie narzuca konkretnych technologii, ale jasno wskazuje oczekiwane efekty techniczne, jakie powinna zapewniać architektura IT. Należą do nich m. in. zdolność infrastruktury do ograniczania skutków incydentów cyberbezpieczeństwa, zapewnienie ciągłej dostępności usług kluczowych, ochrona danych przed utratą lub nieautoryzowaną modyfikacją oraz możliwość szybkiego wykrycia, analizy i obsługi incydentu.
Osiągnięcie tych celów wymaga świadomego doboru rozwiązań IT – takich jak wirtualizacja, segmentacja sieci, systemy backupu, mechanizmy niezmienności danych, monitoring i narzędzia do zarządzania incydentami – oraz ich właściwej integracji w ramach jednej, spójnej architektury bezpieczeństwa.
Wirtualizacja
Warstwa wirtualizacji stanowi fundament nowoczesnej infrastruktury IT zgodnej z KSC. Umożliwia ona logiczne odseparowanie systemów krytycznych, co ogranicza rozprzestrzenianie się incydentów oraz ułatwia zarządzanie ryzykiem. W przypadku awarii lub ataku, wirtualizacja pozwala na szybkie przywrócenie usług poprzez mechanizmy wysokiej dostępności, migracji maszyn wirtualnych oraz odtwarzania z kopii zapasowych.
Z perspektywy KSC kluczowe znaczenie mają: kontrola dostępu do warstwy hypervisora, monitoring aktywności administracyjnej oraz regularne aktualizacje komponentów zarządzających środowiskiem wirtualnym. Warstwa wirtualizacji powinna również wspierać szybkie działania w zakresie obsługi incydentów. Dobrze zaprojektowana warstwa wirtualizacji zwiększa odporność infrastruktury i skraca czas reakcji na incydenty.
Wirtualne środowiska pracy
Wirtualne środowiska pracy odgrywają istotną rolę w architekturze IT zgodnej z KSC, szczególnie w kontekście pracy zdalnej i rozproszonego dostępu do systemów. Dzięki VDI dane nie są przechowywane na urządzeniach końcowych użytkowników, co znacząco ogranicza ryzyko ich utraty lub wycieku.
Zgodność z KSC wspierają mechanizmy takie jak centralne zarządzanie dostępem, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, rejestrowanie sesji użytkowników oraz segmentacja dostępu do systemów krytycznych. VDI ułatwia również szybkie odcięcie dostępu w przypadku incydentu oraz analizę zdarzeń bezpieczeństwa.
Hiperkonwergencja
Rozwiązania hiperkonwergentne integrują zasoby obliczeniowe, storage oraz sieć w jednym spójnym systemie, co sprzyja spełnieniu wymagań KSC w zakresie dostępności i odporności infrastruktury IT. Dodatkowo, rozwiązania te wspierają nieprzerwaną działalność organizacji nawet w przypadku awarii, zapewniając ciągłość działalności podmiotów objętych krajowym systemem cyberbezpieczeństwa. Uproszczona architektura zmniejsza liczbę punktów krytycznych i ułatwia zarządzanie zabezpieczeniami.
Z perspektywy KSC istotne są wbudowane mechanizmy wysokiej dostępności, automatycznego równoważenia obciążeń oraz szybkie odtwarzanie usług po awarii. Centralne zarządzanie ułatwia również dokumentowanie konfiguracji i zmian, co ma znaczenie podczas audytów zgodności.
Systemy storage
Systemy przechowywania danych są jednym z kluczowych elementów architektury IT zgodnej z KSC. Odpowiadają one bezpośrednio za integralność, poufność oraz dostępność danych, które często stanowią krytyczny zasób organizacji.
Przykładem instytucji korzystających z zaawansowanych systemów storage są wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, które wdrażają nowoczesne rozwiązania do ochrony i zarządzania danymi związanymi z finansowaniem działań ekologicznych na poziomie regionalnym.
W praktyce KSC wspierają rozwiązania storage oferujące szyfrowanie danych, replikację, segmentację zasobów oraz mechanizmy niezmienności danych, takie jak WORM. Połączenie tych funkcji z monitoringiem i kontrolą dostępu pozwala ograniczyć ryzyko nieautoryzowanej modyfikacji danych oraz ułatwia analizę incydentów.
Snapshoty i mechanizmy niezmienności danych
Cykliczne snapshoty wykonywane na poziomie macierzy dyskowych stanowią dodatkową warstwę ochrony przed awariami i atakami ransomware. Umożliwiają one szybkie przywrócenie danych do stanu sprzed incydentu, minimalizując przestoje w działaniu systemów. Brak regularnych snapshotów może mieć niekorzystny wpływ na ciągłość działania systemów, prowadząc do poważnych zakłóceń w przypadku incydentu.
W połączeniu z mechanizmami niezmienności danych snapshoty wspierają wymagania KSC dotyczące ciągłości działania oraz odporności infrastruktury IT. Regularne testy odtwarzania snapshotów są kluczowe dla potwierdzenia ich skuteczności w sytuacjach kryzysowych.
Systemy backupu
Backup jest jednym z najważniejszych elementów architektury IT zgodnej z KSC. Ustawa wymaga, aby organizacje posiadały możliwość skutecznego odtworzenia systemów i danych po incydencie cyberbezpieczeństwa.
Backup danych jest istotny także z punktu widzenia ochrony interesów międzynarodowych organizacji, szczególnie gdy przechowywane informacje mają znaczenie dla współpracy międzynarodowej lub bezpieczeństwa narodowego. Nowoczesne systemy backupowe oferują szyfrowanie, separację kopii zapasowych, mechanizmy niezmienności oraz regularne testy odzyskiwania danych. Integracja backupu z infrastrukturą wirtualną i storage pozwala na skrócenie czasu odtworzenia usług oraz ograniczenie skutków incydentów.
Bezpieczeństwo sieci
Warstwa sieciowa odgrywa kluczową rolę w architekturze zgodnej z KSC. Segmentacja sieci, zapory nowej generacji, systemy wykrywania i zapobiegania włamaniom oraz bezpieczne połączenia VPN ograniczają możliwość rozprzestrzeniania się zagrożeń.
Z punktu widzenia KSC szczególnie istotne są mechanizmy monitoringu ruchu sieciowego, rejestrowania zdarzeń oraz szybkiej izolacji zagrożonych segmentów infrastruktury. Pozwala to na skuteczne reagowanie na incydenty i ograniczanie ich skutków.
Zarządzanie incydentami i monitoring
Ostatnim, ale kluczowym elementem architektury IT zgodnej z KSC są systemy monitoringu oraz zarządzania incydentami. Centralne zbieranie logów, korelacja zdarzeń oraz narzędzia ITSM umożliwiają szybką identyfikację incydentów i ich skuteczną obsługę. Systemy monitoringu wspierają realizację zadań w zakresie spraw cyberbezpieczeństwa, zapewniając nadzór nad bezpieczeństwem systemów informatycznych zgodnie z wymaganiami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa.
Z perspektywy KSC istotne jest również dokumentowanie działań podjętych w trakcie obsługi incydentu, co ma znaczenie zarówno operacyjne, jak i audytowe. Dobrze zintegrowana warstwa operacyjna spina wszystkie elementy architektury IT w spójny system bezpieczeństwa.
Audyt infrastruktury IT pod kątem Krajowego Systemu Cyberbezpieczeństwa
Nie wiesz, czy Twoja infrastruktura IT spełnia wymagania KSC? Chcesz sprawdzić odporność swoich systemów na incydenty cyberbezpieczeństwa?
Oferujemy audyt zgodności KSC infrastruktury IT, obejmujący:
- analizę architektury,
- ocenę zabezpieczeń technicznych,
- przegląd procedur,
- praktyczne rekomendacje działań naprawczych.
Audyt KSC dotyczy także dostawców usług cyfrowych, takich jak internetowe platformy handlowe, które jako element infrastruktury cyfrowej muszą spełniać określone wymogi bezpieczeństwa zgodnie z krajowym systemem cyberbezpieczeństwa.